Quartz saat, zamanı pille beslenen küçük bir kuvars kristalinin titreşimiyle ölçen saattir. Pil kristale elektrik verir, kristal sabit bir hızda titreşir, bir devre bu titreşimleri sayıp saniyede bir sinyale çevirir ve küçük bir motor ibreleri ilerletir. Bu yüzden quartz saat otomatik saatlerden çok daha doğru çalışır ve pil değişimi dışında neredeyse hiç ilgi beklemez. Her gün takmayacağın, bakımla uğraşmak istemediğin bir saat arıyorsan quartz doğru seçim.

Quartz saat nasıl çalışır?

Kuvars kristali, üzerine elektrik verildiğinde titreşen ve bu titreşimi çok kararlı bir hızda sürdüren bir malzeme. Saat kristalleri küçük bir diyapazon biçiminde kesilir ve saniyede tam 32.768 kez titreşecek şekilde ayarlanır. Seiko'nun V192 kalibresinin teknik sayfasında kristal frekansı bu değerle, 32.768 Hz olarak veriliyor.

Bu sayının seçilmesinin pratik bir nedeni var: 32.768, ikinin 15. kuvveti. Devre titreşimleri art arda ikiye bölerek tam saniyede bir sinyal elde eder. Her sinyal adım motorunu bir kez döndürür, motor da dişliler üzerinden saniye, dakika ve akrep ibrelerini ilerletir. Dijital quartz saatlerde motor yerine ekran güncellenir; mantık aynı.

Quartz saatlerin gücü pilden gelir. Solar quartz modellerde (Citizen'ın Eco-Drive'ı, Casio'nun Tough Solar'ı gibi) kadranın altındaki hücre ışığı elektriğe çevirip şarj edilebilir bir pili doldurur. Bu modellerde düzenli pil değişimi gerekmez, ama saat uzun süre karanlıkta kalırsa güç biter.

Quartz saat ne kadar doğru çalışır?

Quartz saat, mekanik saatlere göre belirgin biçimde daha doğrudur. Seiko'nun aynı sayfasında V192 kalibresinin doğruluğu, 5 ile 35 derece arasında bilekte kullanıldığında ayda ortalama artı eksi 15 saniye olarak veriliyor; bu değer standart quartz mekanizmalar için tipik bir seviye. Yani ayda bir kez saat ayarlamak çoğu kişi için fazlasıyla yeter.

Karşılaştırma için: İsviçre'nin resmî kronometre test kurumu COSC'nin ölçütlerine göre bir mekanik saatin "kronometre" sertifikası alabilmesi için günlük ortalama sapmasının eksi 4 ile artı 6 saniye arasında kalması gerekiyor. Sertifikalı, en iyi mekanik saatler bile günde birkaç saniye sapabilirken standart bir quartz saat aynı sapmayı ancak birkaç haftada yapar.

Sıcaklık quartz saatin doğruluğunu etkileyen ana etken. Kristalin titreşimi sıcaklıkla çok az değişir; üst segment yüksek doğruluklu quartz mekanizmalar bu etkiyi dengeleyen ek devrelerle sapmayı yıllık ölçekte çok daha düşük seviyelere indirir.

Quartz saatin pili ne kadar dayanır?

Pil ömrü saatin işlevlerine ve pil tipine göre değişir. Yalnızca saat ve tarih gösteren sade bir quartz saat genellikle birkaç yıl pil değiştirmeden çalışır; kronograf, alarm ya da aydınlatma gibi işlevleri sık kullanılan saatlerde bu süre kısalır. Kesin süreyi saatinin kılavuzundan öğren; üreticiler bu değeri kalibre bazında verir.

Pil değişimi göründüğünden önemli bir işlem. Arka kapak açıldığında kasanın contası da açığa çıkar; conta kontrol edilmeden ya da yenilenmeden kapatılan saat, üzerinde yazan su geçirmezliği koruyamayabilir. Saatini düzenli olarak suya sokuyorsan pil değişimini contayı kontrol edebilen ve basınç testi yapabilen bir saatçiye yaptır.

Pili biten saati uzun süre çekmecede bekletmemek de iyi bir alışkanlık. Bitmiş pil zamanla akabilir ve mekanizmaya zarar verebilir.

Quartz ile otomatik saat arasındaki fark ne?

En temel fark güç kaynağı. Quartz saat pil ya da ışıkla çalışır; otomatik saat ise bilek hareketiyle kurulan bir zemberekle çalışır ve hiç pil kullanmaz. Bu farktan diğerleri doğar: quartz daha doğru ve bakımsızdır, otomatik saat ise düzenli takılmazsa durur ve birkaç yılda bir bakım ister.

Görünüşteki fark saniye ibresinde. Quartz saatin saniye ibresi saniyede bir atlar; otomatik saatin ibresi saniyede birkaç küçük adımla neredeyse akıcı biçimde süzülür. Otomatik saatin nasıl çalıştığını, mekanik saatten farkını ve nasıl kurulduğunu otomatik saat rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Quartz saat kime uygun, kime değil?

Quartz saat, saati bir araç olarak gören biri için ideal. Her gün takmayacaksan, birden fazla saatin arasında dönüşümlü kullanacaksan ya da saatin her zaman doğru olmasını istiyorsan quartz'ın sunduğu rahatlığı hiçbir mekanizma veremez. Spor ve outdoor saatlerinde, dijital modellerde ve ekonomik dalgıç saatlerinde quartz sık tercih edilir; ekonomik segmentte darbeye dayanıklı Casio G-Shock'tan klasik Seiko ve Citizen modellerine kadar seçenek çok geniş.

Quartz saat, mekanizmanın kendisiyle ilgilenen biri için doğru seçim değil. Saatin içinde dişlilerin ve yayın çalıştığını bilmek, şeffaf arka kapaktan rotoru izlemek ya da saati bilek hareketiyle "canlı" tutmak senin için önemliyse aradığın şey otomatik bir saat. Quartz'ın "ucuz saat" demek olduğu fikri ise yanlış: quartz bir kalite seviyesi değil, bir mekanizma türü; ekonomikten premium segmente kadar her seviyede kullanılıyor.

Hangi markanın quartz tarafında güçlü olduğunu merak ediyorsan en iyi saat markaları listemizde her markanın öne çıkan mekanizmasını segment segment bulabilirsin.