İçindekiler
Saat lümü, ibre ve indekslere sürülen, ışığı emip karanlıkta geri veren malzemedir. Bugünkü saatlerde yaygın olan, radyoaktif olmayan stronsiyum alüminat bazlı pigmenttir (Super-LumiNova, Seiko Lumibrite gibi); bu pigment ışıkla şarj olur ve zamanla söner. Şarj gerektirmeden sürekli parlayan tek yaygın yol trityum gaz tüpleridir.
- Super-LumiNova, stronsiyum alüminat bazlı, radyoaktif olmayan bir pigmenttir; Nemoto'nun 1993'te geliştirdiği LumiNova'ya dayanır.
- Seiko'ya göre Lumibrite, 500 lüksün üstünde yaklaşık 10 dakika ışık aldıktan sonra 3 ila 5 saat parlayabilir.
- Trityum gaz tüpleri şarj gerektirmez; trityumun yarı ömrü yaklaşık 12,3 yıl olduğu için parlaklık yıllar içinde azalır.
- Güneş ışığı iç mekân lambasından çok daha güçlüdür; lümü hızlı şarj etmenin yolu saati birkaç dakika güçlü ışığa tutmaktır.
Saat lümü (İngilizcede "lume"), saatin ibrelerine, indekslerine ve bazen çerçevesine sürülen, ışığı emip karanlıkta yeniden yayan malzemedir. Bugün yaygın olarak kullanılan malzeme radyoaktif olmayan, ışıkla şarj olan bir pigmenttir: Super-LumiNova ya da Seiko'nun Lumibrite'ı gibi. Işık aldıktan hemen sonra en parlak hâlindedir ve saatler içinde söner. Şarj gerektirmeden sürekli parlayan tek yaygın seçenek ise trityum gaz tüpleridir.
Saat lümü nasıl çalışır?
Saat lümü, fotolüminesans denilen yöntemle çalışır: pigment gün ışığı ya da lamba ışığından enerji alır, bu enerjiyi karanlıkta ışık olarak geri verir. Wikipedia'nın Super-LumiNova maddesine göre bu pigment 200-450 nanometre aralığındaki ışıkla, yani mor ötesi ve mavi ışıkla en iyi şarj olur ve sınırsız kez şarj edilip boşalabilir. WatchTime'ın lüm yazısı da pigmentin enerjiyi birkaç saate yayarak verdiğini ve parlaklığın bu süre içinde giderek azaldığını anlatıyor.
Pratikte bunun anlamı şu: saat lümü akşam ışık altında dolar, ışıkları kapattığında ilk dakikalarda parlak görünür, sabaha doğru zor seçilir hâle gelir. Büyük ve kalın sürülmüş indeksler, karanlığa alışmış gözle bütün gece görülebilir; ince ibrelerdeki az miktarda lüm çok daha çabuk söner.
Saat lümünün kısa tarihi: radyumdan Super-LumiNova'ya
Saat lümü ilk dönemde radyoaktif radyum boyasıyla yapılıyordu. Wikipedia'ya göre 1917 civarından itibaren ABD'deki fabrikalarda kadran boyayan işçiler fırçalarını dudaklarıyla sivriltiyordu ve radyuma maruz kalan çok sayıda işçi ağır hastalandı; bu olay "Radium Girls" adıyla tarihe geçti. WatchTime'a göre radyum, 1950'lerin sonundan itibaren yerini giderek trityuma bıraktı.
Bugünkü lümün temeli 1990'larda atıldı. Wikipedia'ya göre Japon Nemoto & Co. 1993'te stronsiyum alüminat bazlı LumiNova'yı geliştirdi; 1998'de Nemoto ile İsviçreli RC Tritec, Super-LumiNova'yı üreten LumiNova AG'yi kurdu. Bu pigment radyoaktif ve zehirli değildir; radyumun ve trityum boyanın yerini büyük ölçüde o aldı.
Super-LumiNova nedir, renkleri ve sınıfları neler?
Super-LumiNova, İsviçreli RC Tritec'in ürettiği, stronsiyum alüminat bazlı ve radyoaktif olmayan saat lümü pigmentidir. RC Tritec'e göre pigmentin dört sınıfı var: Standard, Grade A, Grade X1 ve Grade X2. En güçlü sınıf olan X2, iki saat sonunda Standard sınıfa göre yüzde 80'in üzerinde daha fazla ışık veriyor.
Super-LumiNova'nın rengi de parlama süresini etkiler. Wikipedia'ya göre en güçlü renk yeşil tonlu C3, ikinci sırada mavi-yeşil BGW9 geliyor; boyar madde eklendikçe performans düşüyor. WatchTime, yeşilin öne çıkmasını insan gözünün en çok bu renge duyarlı olmasına bağlıyor. Mavi parlayan bir kadran bu yüzden kötü değildir, ama aynı koşulda yeşil parlayan bir kadran genellikle daha uzun süre okunur.
Markalar saat lümüne hangi adları veriyor?
Saat markaları kullandıkları lümü çoğu zaman kendi adlarıyla anıyor, ama alttaki teknoloji büyük ölçüde aynı pigment ailesi.
Kuvars, mekanik, solar ve Spring Drive mekanizmalı kol saatleri üreten Japon saat markası. Giriş seviyesinden üst seviyeye geniş bir model yelpazesi vardır.
- Köken ülke
- Japonya
- Kuruluş yılı
- 1881
- Ana şirket / sahibi
- Seiko Group Corporation
- Türkiye'de satış
- Distribütör
Seiko'nun lümü Lumibrite adını taşır ve Wikipedia'ya göre Nemoto'nun LumiNova pigmentlerine dayanır. Seiko'nun kullanım kılavuzuna göre Lumibrite, 500 lüksün üstündeki ışıkta yaklaşık 10 dakika kaldıktan sonra 3 ila 5 saat ışık verebilir ve radyoaktif madde içermez. Örneğin Prospex Turtle'ın teknik sayfasında ibre ve indekslerde Lumibrite kullanıldığı yazıyor.
Yastık biçimli "Turtle" kasalı, 200 metre dalgıç saati. 4R36 otomatik kalibre, tek yönlü döner bezel, vidalı kurma kolu ve silikon kordon.
- Marka
- Seiko
- Mekanizma
- Otomatik
- Kasa çapı
- 45 mm
- Cam
- Hardlex
- Su geçirmezlik
- 200 m dalgıç
1905'te Londra'da kurulan, 1919'dan beri Cenevre merkezli İsviçreli saat üreticisi; mekanik kol saatleri üretir. Şirket Hans Wilsdorf Vakfı'na aittir.
- Köken ülke
- İsviçre
- Kuruluş yılı
- 1905
- Ana şirket / sahibi
- Hans Wilsdorf Vakfı
- Türkiye'de satış
- Distribütör
Rolex'in lümü Chromalight adını taşır. Rolex'e göre Chromalight 2008'de tanıtıldı; gün ışığında beyaz görünür, karanlıkta mavi parlar.
Mekanik ağırlıklı kol saatleri üreten İsviçreli saat üreticisi; Speedmaster ve Seamaster serileri bu markaya aittir. Swatch Group'un en üst segmentteki markalarındandır.
- Köken ülke
- İsviçre
- Kuruluş yılı
- 1848
- Ana şirket / sahibi
- Swatch Group
- Türkiye'de satış
- Kendi mağazası
Omega teknik sayfalarında doğrudan Super-LumiNova adını kullanıyor; örneğin Seamaster Planet Ocean 6000M sayfasında ibre ve indekslerin beyaz Super-LumiNova ile kaplandığı yazıyor.
Işıkla şarj olan Eco-Drive teknolojisiyle bilinen Japon saat üreticisi; kuvars ve mekanik kol saatleri de üretir. Başka markalara Miyota mekanizması da tedarik eder.
- Köken ülke
- Japonya
- Kuruluş yılı
- 1918
- Ana şirket / sahibi
- Citizen Watch Co., Ltd.
- Türkiye'de satış
- Distribütör
Citizen ise lümüne özel bir ad vermiyor; Citizen'ın destek sayfası yalnızca "luminous" (ışıklı) malzemeden söz ediyor.
Saat lümü ne kadar süre parlar?
Saat lümünün parlama süresi pigmentin sınıfına, sürülen miktara ve şarj ışığının gücüne bağlıdır; tek bir süre yoktur. Seiko, Lumibrite için yeterli şarjdan sonra 3 ila 5 saat veriyor. Citizen'ın destek sayfası ise karanlık bir ortamda ortalama 15-30 dakikalık bir parlamadan söz ediyor ve lümün ilk anda çok parlak olup sonra hızla söndüğünü belirtiyor. Bu fark, parlama süresinin pigmente ve sürülen miktara göre ne kadar değişebildiğini gösteriyor; kendi saatin için markanın kullanım kılavuzundaki değere bak.
Gece saate bakma ihtiyacın varsa kalın sürülmüş, iri indeksli bir kadran ince ibreli bir elbise saatinden çok daha işine yarar. Dalgıç saatlerinde lüm bu yüzden genellikle bol miktarda sürülür; gece okunabilir modeller için dalgıç saati önerileri listemize bakabilirsin.
Saat lümü nasıl şarj edilir?
Saat lümünü şarj etmenin yolu saati birkaç dakika güçlü ışığa tutmaktır; ışık ne kadar güçlüyse şarj o kadar hızlı ve dolu olur. Seiko'nun kılavuzuna göre açık havada güneş ışığı yaklaşık 100.000 lüks, bulutlu havada 10.000 lüks verirken 40 watt'lık bir floresan lamba 1 metreden yalnızca 1.000 lüks verir. Bu yüzden saati sabah birkaç dakika pencere önünde ya da dışarıda tutmak, akşam loş salon ışığında beklemekten çok daha iyi sonuç verir.
Wikipedia'ya göre güneş, floresan, LED, mor ötesi (UV) ve akkor lamba ışığı lümü şarj edebilir. UV ışığı pigmentin tepki verdiği aralıkta olduğu için küçük UV el fenerleri de lümü şarj edebilir; ancak UV ışığını göze ve cilde doğrudan tutma.
Lüm şarjını solar saatin şarjıyla karıştırma: lüm yalnızca karanlıkta ışık verir, saati çalıştırmaz. Işıkla kendi enerjisini üreten saatlerin nasıl çalıştığını Citizen Eco-Drive nedir yazımızda anlattık.
Trityum gaz tüplü saatler nasıl çalışır?
Trityum gaz tüplü saatler (GTLS), ışıkla şarj olmadan sürekli parlayan saatlerdir. İbre ve indekslere yerleştirilen küçük cam tüplerin içinde radyoaktif trityum gazı bulunur; gazın yaydığı zayıf beta ışıması tüpün iç yüzeyindeki fosforu parlatır. Ball'a göre bu tüpler kendi enerjisini üretir ve ışıklı boyalardan yaklaşık 100 kat daha parlaktır; Ball, sağlam bir saatin kullanıcısının ışınıma maruz kalmadığını belirtiyor. Luminox da tüplerinin 25 yıla kadar sürekli parladığını ve günlük kullanımda güvenli olduğunu söylüyor.
Trityum tüplerinin bir sınırı var: Wikipedia'ya göre trityumun yarı ömrü yaklaşık 12,3 yıl, yani parlaklık bu sürede yarıya iner ve saatteki kullanışlı ömür 10-20 yıl arasındadır. Kadranda T, H3 ya da T25 işareti varsa saat trityum içerir. Almanya'nın radyoaktif atık kurumu BGE, bu saatlerin evsel atığa atılmaması gerektiğini belirtiyor (BGE).
Saat lümü dalgıç saatinde neden zorunlu?
Saat lümü, ISO 6425 dalgıç saati standardının şartlarından biridir. Wikipedia'nın dalgıç saati maddesindeki özete göre standart, saatin tam karanlıkta yaklaşık 25 cm mesafeden okunabilmesini, çerçeve ve kadran işaretlerinin loş ortamda seçilebilmesini ve saatin çalıştığını gösteren bir işaret (genellikle ışıklı saniye ibresi ucu) bulunmasını istiyor. Su geçirmezlik değerlerinin dalgıç saatiyle ilişkisini saatlerde su geçirmezlik rehberimizde anlattık.
Saat lümü zamanla sararır mı?
Super-LumiNova, ışıkla kimyasal olarak değişmediği için teoride sınırsız kez şarj edilebilir. Wikipedia'ya göre parlaklık çok uzun sürede yavaşça azalabilir; güçlü renkli pigmentler daha çabuk solar, nem ve su da parlaklığı düşürür. WatchTime ise pigmentin ışık altında renk değiştirmediğini ve güneşte grileşmediğini belirtiyor.
Eski saatlerdeki krem ya da kahverengi lüm genellikle yaşlanan radyum ya da trityum boyadan gelir. Bugün bazı yeni saatlerde görülen bu tonlar ise bilinçli bir tercihtir: RC Tritec'e göre şirket, yaşlanmış radyum lümünün görünümünü taklit eden "Old Radium" adlı kahverengi tonlu bir pigment üretiyor. Saat meraklıları bu taklit eskitmeye "fauxtina" diyor.
Gece okunabilirlik senin için önemliyse saat seçerken kadran fotoğrafına değil teknik sayfadaki lüm satırına bak: markanın ibre ve indekslerde hangi lümü kullandığını yazması, karanlıkta ne bekleyeceğini anlamanın en kısa yolu.
Saat Lümü Nedir sıkça sorulan sorular
Saat lümü radyoaktif mi?
Bugünkü Super-LumiNova ve Lumibrite gibi pigmentler radyoaktif değildir. Trityum gaz tüplü saatler düşük düzeyde radyoaktif malzeme içerir; Ball, sağlam bir saatin kullanıcısının ışınıma maruz kalmadığını belirtiyor.
Saat lümü neden çabuk sönüyor?
Işıkla şarj olan lüm en parlak hâline şarjın hemen ardından ulaşır, sonra giderek söner. Lümü loş iç mekân ışığında şarj ettiysen ya da indeksler küçükse parlama kısa sürer; Citizen, karanlıkta ortalama 15-30 dakikalık bir parlamadan söz ediyor.
Saat lümü zamanla bozulur mu?
Super-LumiNova kimyasal olarak değişmediği için teoride sınırsız kez şarj edilebilir, ancak parlaklık yıllar içinde çok yavaş azalabilir. Trityum tüpleri ise yaklaşık 12,3 yıllık yarı ömür nedeniyle bu sürede parlaklığının yarısını kaybeder.
Kadranda T veya T25 yazısı ne demek?
Kadrandaki T, H3 ya da T25 işaretleri saatte trityum kullanıldığını gösterir. Almanya'nın radyoaktif atık kurumu BGE, bu saatlerin evsel atığa atılmaması gerektiğini belirtiyor.
Dalgıç saatinde lüm zorunlu mu?
Evet. ISO 6425 dalgıç saati standardı, saatin tam karanlıkta yaklaşık 25 cm mesafeden okunabilmesini ve çalıştığını gösteren bir işaret bulunmasını istiyor.
Bu içerik araştırılarak hazırlanmıştır; kaynaklar metinde belirtilir. Kişisel deneyim ya da test iddiası taşımaz.
Öneriler yazıda belirtilen ölçütlere dayanır. Sıralama ücret karşılığı değiştirilmez. Bazı bağlantılardan komisyon alabiliriz; bu, hangi ürünün önerildiğini etkilemez.
Yorumlar
Henüz yorum yok. İlkini sen yaz.
